در حالی که جنگ ایران توجه بینالمللی را به خاورمیانه معطوف کرده، ولودیمیر زلنسکی، رئیس جمهور اوکراین، در اواخر ماه مارس در یک سفر سریع به منطقه خلیج فارس سفر کرد که نشاندهنده افزایش وجهه نظامی و نفوذ ژئوپلیتیکی فزاینده اوکراین در زمان جنگ بود.
سفر هوایی رهبر اوکراین شامل توقفهای سطح بالا در عربستان سعودی، امارات و قطر بود. از زمان آغاز خصومتها در خاورمیانه تقریباً یک ماه پیش، هر سه کشور خلیج فارس از اوکراین برای دفاع در برابر پهپادهای ایرانی درخواست کمک کردهاند. کییف در ابتدا با اعزام تعدادی تیم رهگیری پهپاد برای تقویت دفاع هوایی منطقهای پاسخ داد. سفر اخیر زلنسکی با هدف تقویت این مشارکتهای نوپا انجام شد.
نتایج اولیه امیدوارکننده است. زلنسکی در بازدید از منطقه، مجموعهای از آنچه را که او «توافقنامههای امنیتی تاریخی» مینامید، با همتایان خلیج فارس خود امضا کرد. اگرچه هیچ جزئیاتی منتشر نشده است، اما اعتقاد بر این است که این توافقنامهها اوکراین را در ازای مزایایی از جمله حمایت مالی، تأمین انرژی امن و سرمایهگذاریهای استراتژیک، در نظر دارد تجربه ضد پهپاد و تخصص فناوری خود را به اشتراک بگذارد. همچنین تصور میشود که علاقه متقابل قابل توجهی برای توسعه همکاریهای بلندمدت در بخشهای دفاعی و فناوری وجود دارد.
به راحتی میتوان فهمید که چرا کشورهای خلیج فارس از زلنسکی چنین استقبال گرمی کردند. در طول ماه گذشته، آشکار شده است که شبکههای دفاع هوایی موجود برای چالشهای جدید ناشی از تعداد زیادی پهپاد تهاجمی ایرانی مناسب نیستند. در حالی که سیستمهای دفاع هوایی پیشرفته مانند پاتریوت ساخت آمریکا قادر به سرنگونی پهپادها هستند، هزینه بالا و دسترسی محدود به موشکهای رهگیر، چنین سیستمهایی را به عنوان یک راه حل بلندمدت غیرعملی میکند.
هیچ کس این را بهتر از اوکراینیها درک نمیکند. در طول چهار سال گذشته، آسمان اوکراین به آزمایشگاهی وسیع برای توسعه جنگ پهپادی تبدیل شده است. روسیه در ابتدا پهپادها را از ایران خریداری میکرد، اما اخیراً خطوط تولید داخلی خود را تأسیس کرده است. این امر امکان افزایش چشمگیر مقیاس حملات را فراهم کرده است. روسیه اکنون به طور معمول پانصد پهپاد یا بیشتر را در یک شب به سمت شهرهای اوکراین پرتاب میکند.
تولیدکنندگان پهپاد اوکراینی با توسعه طیف وسیعی از پهپادهای رهگیر که قادر به فعالیت در اکوسیستم دفاع هوایی چند لایه موجود اوکراین هستند، به این تهدید رو به رشد پاسخ دادهاند. تولید این رهگیرها به طور قابل توجهی ارزانتر از پهپادهایی است که هدف قرار میدهند و میتوان آنها را به صورت عمده تولید کرد. با توجه به اینکه تعدادی از کشورهای ثروتمند خلیج فارس اکنون ظاهراً آماده تأمین مالی شرکتهای پهپاد اوکراینی هستند، احتمالاً تولید رهگیرها به زودی به شدت افزایش خواهد یافت.
امضای توافقنامههای مشارکت دفاعی ده ساله با سه کشور پیشرو خلیج فارس، نتیجه قابل توجهی برای اوکراین است. با این حال، دیدگاههای مثبتی که در سفر منطقهای اخیر زلنسکی وجود داشت، ممکن است برای این کشور حتی مهمتر بوده باشد.
از زمان شروع تهاجم تمام عیار روسیه بیش از چهار سال پیش، اوکراین به طور گسترده به عنوان دریافتکننده کمکهای نظامی و هدردهنده منابع بینالمللی دیده شده است. سفر زلنسکی مستقیماً این دیدگاه ناخوشایند و منسوخ را به چالش کشید. برای اولین بار، اوکراین به عنوان یک شریک امنیتی بالقوه جذاب با چیزهای زیادی برای ارائه از نظر تجربه نظامی منحصر به فرد و فناوریهای دفاعی نوآورانه معرفی شد.
برای هر کسی که از نزدیک جنگ روسیه و اوکراین را دنبال کرده است، این موضوع به سختی خبر جدیدی است. در طول چهار سال گذشته، اوکراین بزرگترین ارتش اروپا را ساخته و به عنوان رهبر جهانی در جنگ پهپادها ظهور کرده است. صنعت دفاعی سابقاً راکد این کشور به صورت تصاعدی گسترش یافته و اکنون سالانه میلیونها پهپاد و همچنین زرادخانه رو به رشدی از موشکهای کروز ساخت داخل تولید میکند.
این امر به ارتش اوکراین این امکان را داده است که حملات روسیه را در امتداد خطوط مقدم جنگ کند کند. در دریا، اوکراین از پهپادهای دریایی طراحی شده در داخل برای تعقیب ناوگان دریای سیاه پوتین از کریمه استفاده کرده است. در همین حال، کیف با یک کمپین بمباران دوربرد که اخیراً حدود ۴۰ درصد از ظرفیت صادرات نفت روسیه را از بین برده است، جنگ را به خاک روسیه بازگردانده است.
ظهور اوکراین به عنوان یک نیروی نظامی بزرگ، در حال تغییر موازنه قدرت در اروپا است و روابط کیف با جهان گستردهتر را برای دهههای آینده تعریف خواهد کرد. سفر زلنسکی به کشورهای خلیج فارس به برجسته کردن این واقعیت ژئوپلیتیکی جدید کمک کرده است.
سفر رهبر اوکراین از بسیاری جهات یک کلاس درس در دیپلماسی زمان جنگ بود. زلنسکی با این اقدام زیرکانه، حمایت حیاتی برای تلاشهای جنگی اوکراین را به دست آورد و پایههای همکاریهای استراتژیک بالقوه تغییر دهنده بازی با کشورهای خلیج فارس را بنا نهاد. از همه مهمتر، او همچنین برداشتهای منفی از کشورش را از بین برد و جایگاه جهانی اوکراین را به عنوان یک ابرقدرت جنگ پهپادی ارتقا داد.