تبدیل شدن درگیریهای بزرگ به جنگهای نیابتی، با مداخله قدرتهای خارجی برای کمک به دوستان و آسیب رساندن به دشمنانشان، به امری عادی تبدیل شده است. به عنوان مثال، اتحاد جماهیر شوروی، کره شمالی و ویتنام شمالی را در جنگ علیه ایالات متحده تأمین مالی میکرد. ایالات متحده نیز با تأمین مالی مجاهدین افغان در دهه ۱۹۸۰ در جنگشان علیه ارتش سرخ، این لطف را جبران کرد.
جنگ ایران نیز تفاوتی ندارد. هم روسیه و هم اوکراین در تلاشند تا از درگیری خاورمیانه که اسرائیل و ایالات متحده را در مقابل ایران قرار میدهد، به نفع خود استفاده کنند.
روسیه اتحاد دیرینهای با ایران دارد، بنابراین طبیعی است که ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه، با ارائه تصاویر ماهوارهای و پهپادها به جمهوری اسلامی کمک کرده باشد. ولادیمیر زلنسکی، رئیس جمهور اوکراین، در رسانههای اجتماعی نوشت که طبق اطلاعات اطلاعاتی اوکراین، ماهوارههای روسی از جمله پایگاه نظامی مشترک ایالات متحده و بریتانیا در جزیره دیهگو گارسیا در اقیانوس هند، فرودگاه بینالمللی کویت، پایگاه هوایی شاهزاده سلطان در عربستان سعودی و پایگاه هوایی العدید در قطر - بزرگترین تأسیسات نظامی ایالات متحده در خاورمیانه - «تصویربرداری» کردهاند. اگر ادعای زلنسکی دقیق باشد، مطمئناً تصادفی نیست که ایران بسیاری از همین تأسیسات را هدف قرار داده است.
حمله ایران در ۲۷ مارس علیه پایگاه هوایی شاهزاده سلطان به چندین هواپیمای آمریکایی در زمین آسیب رساند. یک هواپیمای فرماندهی و کنترل ارزشمند E-۳ Sentry AWACS روی باند فرودگاه منهدم شد. سایر حملات ایران حداقل ده رادار هشدار اولیه را که توسط ایالات متحده و کشورهای خلیج فارس برای دفاع در برابر حملات پهپادی و موشکی ایران استفاده میشود، هدف قرار داده است. حملات ایران چنان گسترده بوده است که به گفته نیویورک تایمز، «بسیاری از سیزده پایگاه نظامی در منطقه که توسط نیروهای آمریکایی استفاده میشوند، تقریباً غیرقابل سکونت هستند.»
دشوار است تصور کنیم که چگونه ایران، که فاقد ماهوارههای خود است، میتوانست بدون کمک روسیه و احتمالاً چین، بسیاری از این اهداف را با این دقت مورد اصابت قرار دهد.
در گذشته، روسیه دریافتکنندهی کمکهای نظامی ایران بوده است - ایران پهپادهای شاهد را که اکنون به طور گسترده توسط روسیه برای حمله به اوکراین استفاده میشوند، در اختیار این کشور قرار داد. اما روسیه نسخههای خود از پهپادهای شاهد را تولید کرده است، از جمله پهپادی که به جای موتور توربوپراپ، مجهز به موتور جت است. گزارشهای گستردهای وجود دارد مبنی بر اینکه زنجیره تأمین اکنون در جهت مخالف حرکت میکند و روسیه پهپادهای خود را به ایران میفرستد.
شما فکر میکنید که دونالد ترامپ، رئیس جمهور ایالات متحده، از کمکی که روسیه به ایران برای هدف قرار دادن نیروهای آمریکایی پیشنهاد داده است، ناراحت خواهد شد، اما رئیس جمهور که همیشه نگران پوتین است، ظاهراً آرام و بیتفاوت به نظر میرسد. ترامپ در مصاحبهای تلویزیونی در ۱۳ مارس گفت: «فکر میکنم او [پوتین] ممکن است کمی به آنها کمک کند، بله»، اما در ادامه با گفتن اینکه «او احتمالاً فکر میکند ما به اوکراین کمک میکنیم. آنها این کار را میکنند، و ما هم این کار را میکنیم» اقدامات پوتین را توجیه کرد. با این حال، همزمان با اینکه ترامپ برای پوتین بهانهتراشی میکند، از متحدان اروپایی ایالات متحده به خاطر عدم کمک به بازگشایی تنگه هرمز - که در نتیجه جنگی که اسرائیل و ایالات متحده آغاز کردند بسته شده بود - خشمگین است.
ترامپ به جای تنبیه پوتین به خاطر کمکش به ایران، تحریمهای روسیه را کاهش داده است. این اقدام، همراه با افزایش شدید قیمت نفت ناشی از جنگ، پتانسیل ایجاد یک ثروت بادآورده بزرگ مالی را دارد که روسیه میتواند از آن برای تأمین مالی جنگ تهاجمی خود علیه اوکراین استفاده کند. در واقع، طبق گزارشها، کرملین برنامههای کاهش بودجه را به دلیل پیشبینی درآمدهای نفتی بیشتر کنار گذاشته است.
از آنجا که ایالات متحده تجاوز روسیه را مهار نمیکند، اوکراین مجبور شده است که امور را به دست خود بگیرد. طی هفته گذشته، پهپادهای دوربرد اوکراینی زیرساختهای صادرات نفت روسیه را در سواحل دریای بالتیک، در فاصله ششصد مایلی از اوکراین، هدف قرار دادهاند. طبق گزارشها، این حملات ظرفیت حمل و نقل نفت روسیه را تا ۴۰ درصد کاهش داده و در نتیجه، حداقل به طور موقت، سود نفتی روسیه را کاهش داده است.
در همین حال، زلنسکی متخصصان پدافند هوایی اوکراین را برای کمک به کشورهای خلیج فارس در دفع حملات پهپادی ایران اعزام کرده است. هفته گذشته، خود زلنسکی برای انعقاد توافقنامههای همکاری امنیتی با عربستان سعودی، امارات متحده عربی و قطر به خاورمیانه سفر کرد. این کشورها اکنون متوجه شدهاند که شلیک موشکهای پاتریوت - که هر کدام میتوانند ۳.۷ میلیون دلار هزینه داشته باشند - برای سرنگونی پهپادهای ایرانی که بین ۲۰ تا ۵۰ هزار دلار قیمت دارند، نه عملی است و نه پایدار. طبق گزارشها، اوکراین پهپادهای رهگیر پدافند هوایی خود را که تنها ۱۰۰۰ دلار قیمت دارند، به همراه تخصص لازم برای شناسایی و خنثیسازی تهدیدات پهپادی در اختیار کشورهای خلیج فارس قرار خواهد داد.
در عوض، اوکراین میتواند سرمایهگذاری بسیار مورد نیاز در صنعت پهپاد خود را دریافت کند، صنعتی که با سرعت نمایی در حال گسترش است و با بودجه بیشتر میتواند حتی سریعتر رشد کند. در حال حاضر، تقریباً ۶۰ درصد از ظرفیت تولید پهپاد اوکراین بلااستفاده مانده است. هدف اوکراین تولید هفت میلیون پهپاد در سال جاری است و میتواند با هجوم بودجه از کشورهای خلیج فارس، تولید را حتی سریعتر گسترش دهد.
در مجموع، روسیه یکی از ذینفعان اصلی جنگ ایران است - نه تنها به این دلیل که درآمد نفتی بیشتری دریافت میکند، بلکه به این دلیل که ایالات متحده در حال صرف مهمات کمیابی مانند رهگیرهای پاتریوت است که بنابراین برای فروش به اوکراین در دسترس نخواهند بود. اما اوکراین تمام تلاش خود را میکند تا برتری روسیه را در این جنگ نیابتی خنثی کند.