گزارشی از « یک تصادف ساده»

مرکز رصد و ارزیابی دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی :رصدگر

قرار بود پناهی را برای اکران افتتاحیه فیلم «یک تصادف ساده» در آمریکای شمالی از نزدیک ملاقات کنم؛ این اولین فیلم او پس از آزادی از زندان در دو سال گذشته است. اما به دلیل تعطیلی دولت ایالات متحده، ویزای او به موقع صادر نشد؛ بنابراین سفر من بی‌نتیجه ماند و ناچار شدیم به تماس تصویری متوسل شویم. جعفر پناهی یکی از ستایش‌شده‌ترین فیلمسازان زنده جهان است. تنها چند ماه پیش از گفتگوی ما، او برنده نخل طلای کن شد و به پنجمین فیلمساز تاریخ (و تنها فیلمساز زنده) تبدیل شد که جایزه اصلی هر سه جشنواره معتبر اروپایی را از آن خود کرده است. با این حال، برای بسیاری از ایرانیان، پناهی به همان اندازه که به خاطر سینمایش شناخته می‌شود، به دلیل ایستادگی‌اش در سیاست نیز مشهور است. صراحت سیاسی و وجهه جهانی وی سبب شده با حکومتی که همچنان با هنرمندان مستقل سرِ ناسازگاری دارد، دچار چالش شود. این تنش در سال ۲۰۱۰ (۱۳۸۸) و پس از اعتراضات جنبش سبز به نقطه اوج رسید. زمانی که پناهی به همراه دوست و همکارش، محمد رسول‌اف، مشغول کار بر روی یک فیلم بود، ماموران امنیتی به خانه او یورش بردند، تجهیزاتشان را ضبط کردند و آن‌ها و چندین نفر دیگر را به زندان اوین منتقل کردند. پناهی در پشت میله‌های زندان دست به اعتصاب غذا زد که موجی از خشم را در جامعه بین‌المللی فیلمسازان برانگیخت. در جشنواره کن، هیئت منصفه صندلی خالی‌ای را روی صحنه قرار داد تا بر غیبت او تأکید کند. تا پایان آن سال، دادگاه پناهی را به اتهام «اجتماع و تبانی به قصد ارتکاب جرم علیه امنیت ملی کشور و تبلیغ علیه نظام» محکوم و حکمی سختگیرانه صادر کرد: ۶ سال زندان و ۲۰ سال محرومیت از فیلمسازی، انجام مصاحبه و خروج از کشور. پناهی پس از چند ماه آزاد شد و تحت بازداشت…