ناآرامی‌های ایران: مطالبات جدید؟

رصدخونه اندیشکده ها :رصدگر

در روزهای پایانی دسامبر ۲۰۲۵ و همزمان با آغاز سال نو میلادی، ایران بار دیگر شاهد اعتراضات گسترده‌ای شده است. آنچه از بازار تهران آغاز شد، به سرعت به دیگر شهرهای بزرگ و دانشگاه‌ها سرایت کرد. محرک فوری این اعتراضات، فروپاشی اقتصادی است؛ ارزش پول ملی ایران به نزدیکی ۱.۴ میلیون ریال در برابر هر دلار سقوط کرد، تورم از ۵۲ درصد گذشت و هزینه کالاهای اساسی از توان خرید شهروندان عادی خارج شد. آیا این موج اعتراضات می‌تواند مانند جنبش ۲۰۲۲، به یک چالش ملی مستمر برای جمهوری اسلامی تبدیل خواهد شد؟ و شباهت‌ها و تفاوت‌های میان جنبش «زن، زندگی، آزادی» و موقعیت کنونی چیست؟ مقایسه میان این دو دوره از اعتراضات، هم نشان‌دهنده تداوم و هم بیانگر دگرگونی در پویایی‌های اعتراضی ایران است. اگرچه ریشه‌های آن‌ها متفاوت است، اما هر دو بازتاب‌دهنده نارضایتی‌های ساختاری عمیق و شکاف پرناشدنی میان دولت و جامعه هستند. اعتراضات سال ۲۰۲۲ از یک بحران اجتماعی و اخلاقی جوانه زد. درگذشت مهسا امینی در بازداشت گشت ارشاد به نمادی از سرکوب سیستماتیک علیه زنان تبدیل شد. آنچه در پی آمد، جنبشی متمرکز بر کرامت انسانی، حق تملک بر بدن و آزادی‌های فردی بود. شعار «زن، زندگی، آزادی» جوهره طغیان نسل جوان علیه حجاب اجباری و اقتدارگرایی را به تصویر کشید. در آن زمان، زنان و جوانان در صف اول ایستادند و نافرمانی‌های روزمره را به چالشی سراسری علیه مشروعیت نظام تبدیل کردند. در مقابل، اعتراضات ۲۰۲۵ با یک شوک اقتصادی آغاز شد. سقوط ریال، شتاب تورم و بیکاری گسترده، خشم بازاریان، تجار، طبقه متوسط شهری و دانشجویان را برانگیخت. در بازار بزرگ تهران و بازارهای لاله زار و علاءالدین، کسبه مغازه‌های خود را بستند و به خیابان آمدند. پیام آن‌ها روشن بود: فروپاشی اقتصادی و سوءمدیریت سیاسی از یکدیگر تفکیک‌ناپذیرند. شباهت‌ها: سرکوب و قدرت شبکه‌های اجتماعی علیرغم دلایل متفاوت، جنبش‌های ۲۰۲۲ و ۲۰۲۵ شباهت‌های…