در ۱۳ مارس، خانهای در محله کراده بغداد منفجر شد و ویدیوهایی از صحنه آتشسوزی به طور گسترده در رسانههای اجتماعی به اشتراک گذاشته شد. این حمله اگرچه هنوز به طور علنی تأیید نشده ولی ظاهراً توسط آمریکا با هدف ترور ابو حسین الحمیداوی، رهبر کتائب حزبالله، یک گروه شبهنظامی برجسته تحت حمایت ایران در عراق، انجام شده است. گزارشها حاکی از آن است که این حمله سه نفر را کشته است، اما حمیداوی با جراحات جزئی جان سالم به در برده است.
در حالی که بیشتر حملات ایالات متحده در کارزار جاری علیه تهران، نیروها و رهبران داخل ایران را هدف قرار داده است، نیروهای آمریکایی همچنین عملیاتی را در عراق همسایه انجام دادهاند. حمله علیه حمیداوی، بالاترین سطح حمله به رهبری در عراق از زمان حمله سال ۲۰۲۰ بود که منجر به ترور قاسم سلیمانی، فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، شد. این حمله همچنین آغاز یک دوره طولانی از فعالیتهای جنبشی بود که شامل ایالات متحده، شبهنظامیان عراقی تحت حمایت ایران و اکنون دولت عراق میشد. ربودن شلی کیتلسون، روزنامهنگار آمریکایی، در ۳۱ مارس، که به احتمال زیاد توسط یک گروه شبهنظامی انجام شد، نمونه ملموس دیگری از شکنندگی فضای امنیتی فعلی عراق است.
در حالی که پهپادها و موشکهای شبهنظامیان همچنان در سراسر عراق ویرانی به بار میآورند، دولت عراق با یک انتخاب ناخوشایند روبرو است: میتواند به پذیرش شبهنظامیان ادامه دهد و خطر از دست دادن کنترل دولت عراق را به جان بخرد. یا میتواند مستقیماً با آنها مقابله کند و مبارزهای خشونتآمیز را برای بازگرداندن حاکمیت عراق آغاز کند.
حمله شبهنظامیان
من در ماه فوریه در بغداد بودم، زمانی که جنگ آمریکا با ایران در شرف وقوع بود. اکثر رهبران عراقی که در آنجا با آنها ملاقات کردم، خوشبین بودند که اگر ایالات متحده به ایران حمله کند، شبهنظامیان حمله نخواهند کرد. درک دلیل آن آسان است. در طول جنگ دوازده روزه در ژوئن ۲۰۲۵، شبهنظامیان عراقی در حاشیه ماندند، تا حد زیادی به این دلیل که تهران به آنها دستور داده بود که این کار را انجام دهند، تهران میخواست انتقام خود را محدود کند.
این نشان دهنده یک خیالپردازی بود. با توجه به واکنش نظامی فعلی ایران که برای تحمیل حداکثر درد در سراسر منطقه طراحی شده است، شبهنظامیان عراق به بخشی از تشدید تنش ایران تبدیل شدند که هدف آن بازگرداندن بازدارندگی و تضمین بقاست. برای افراطیترین شبهنظامیان عراق، ترور آیتالله علی خامنهای، رهبر عالی، نیز تلافیجویی را توجیه میکرد و عملاً گروههای مقاومت را ملزم به نشان دادن تعهد خود به این آرمان میکرد.
خارج از کنترل
حتی با اینکه برخی از شبهنظامیان عراق از انجام حملات جنبشی خودداری کردهاند، افراطیترین شبهنظامیان - کتائب حزبالله، حرکت النجباء و کتائب سید الشهدا - به سرعت به جنگ پیوستند. این گروهها، که ایدئولوژیکترین و پاسخگوترین گروهها به دستورالعملهای تهران هستند، گروههایی نیز هستند که بقای ایران را به عنوان هسته اصلی بقای خود میدانند. همین گروهها هستند که در درجه اول مسئول بیش از ۱۸۰ حمله علیه پرسنل و پایگاههای آمریکایی در دوره پس از حملات حماس به اسرائیل در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ بودند.
از زمان آغاز جنگ، شبهنظامیان عراقی حملات پهپادی و موشکی را در سراسر کشور انجام دادهاند. این حملات نه تنها اماکن دیپلماتیک و نظامی ایالات متحده، بلکه زیرساختهای نفت و گاز، اماکن نظامی عراق، فرودگاههای بغداد و اربیل، هتلها در کردستان و بغداد و تعداد زیادی از اهداف غیرنظامی و امنیتی را هدف قرار دادهاند. به عنوان مثال، در ۱۲ مارس، حملات پهپادی شبهنظامیان منجر به کشته شدن یک افسر نظامی فرانسوی که بخشی از مأموریت مبارزه با تروریسم فرانسه بود، شد و در یک حمله جداگانه، یک افسر امنیتی کرد کشته شد. در شدیدترین تشدید تنش علیه دولت عراق، شبهنظامیان در ۲۱ مارس به مقر سرویس اطلاعات ملی عراق حمله کردند و یک افسر را کشتند و به ارتباطات آن آسیب رساندند. حمله پهپادی به محل اقامت نچیروان بارزانی، رئیس دولت اقلیم کردستان، در دهوک چنان خارج از محدوده بود که حتی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران نیز بیانیهای در محکومیت این حمله صادر کرد.
یک چالش رو به رشد
قدرت شبهنظامیان تا حدودی تقصیر دولتهای متوالی عراق است که به آنها اجازه دادهاند در نهادهای امنیتی، سیاسی و اقتصادی دولت نفوذ کنند. این استراتژی سازش، رفتار برخی از شبهنظامیان، مانند سازمان بدر و گروه تروریستی عصائب اهل حق، را تعدیل کرده است. این گروهها فعالیتهای جنبشی محدودی را آغاز کردهاند و در عین حال بر تثبیت منافع سیاسی و اقتصادی خود تمرکز کردهاند. گروههایی مانند عصائب اهل حق و کتائب امام علی، در مواجهه با فشارهای فزاینده دولت ترامپ، علناً حمایت خود را از تحت کنترل درآوردن سلاحها توسط دولت اعلام کردهاند - اگرچه شرایط چنین فرآیندی و تعهد واقعی آنها به خلع سلاح هنوز مشخص نشده است.
با این حال، گروههایی که بیشتر ایدئولوژیک هستند، همچنان به ایدئولوژی مقاومت و استفاده از قدرت نظامی خود علیه نیروهای آمریکایی در منطقه و دولت عراق متعهد هستند. این گروهها بیشتر با تهران همسو هستند تا با رهبران سیاسی در بغداد و قدرت نظامی و سیاسی کافی برای مهار اهرمهای دولت عراق را جمعآوری کردهاند. محمد شیاع السودانی، نخست وزیر عراق، اغلب از این گروهها به عنوان «یاغی» یاد میکند که نشاندهنده این واقعیت است که این گروههای افراطی همچنان فراتر از دسترس دولت فعالیت میکنند.
پس از آغاز مجدد درگیریها، ایالات متحده حملات منظمی را علیه مواضع شبهنظامیان در سراسر عراق آغاز کرده است که هنوز فعالیت شبهنظامیان را کاهش نداده است، اما پس از حملهای که منجر به کشته شدن هفت نفر از اعضای ارتش عراق شد، با انتقاد دولت عراق مواجه شده است. در ۲۷ مارس، ایالات متحده و عراق از راهاندازی یک کمیته عالی هماهنگی مشترک جدید خبر دادند، که به نظر میرسد تلاشی عجولانه برای خنثی کردن تنشها بر سر حملات اخیر ایالات متحده باشد. حملات ایالات متحده به رهبران شبهنظامیان و تأسیسات لجستیکی ممکن است تواناییهای شبهنظامیان را کاهش دهد، اما بعید است که به طور جدی نقش مداوم شبهنظامیان را در تمام مناطق جامعه عراق تضعیف کند. تاکنون، تلاشهای خود دولت عراق محدود بوده است. وضعیت سرپرستی السودانی و بنبست چارچوب هماهنگی شیعیان بر سر تشکیل دولت، دولت عراق را در موقعیت ضعیفتری برای مقابله با شبهنظامیان قرار داده است.
زمان انتخاب فرا رسیده است
ادامه وجود شبهنظامیان بزرگترین خطر را برای خود عراق ایجاد میکند. اگرچه نخستوزیران اخیر عراق در ترمیم روابط با شرکای خلیج فارس و منطقهای گامهایی برداشتهاند، حملات شبهنظامیان به خلیج فارس و اردن، عراق را بار دیگر به یک کشور منفور تبدیل کرده و محکومیت مشترک اکثر کشورهای خلیج فارس و اردن را به دنبال داشته است. حملات به زیرساختهای نفت و گاز، امنیت و اقتصاد انرژی عراق و همچنین پیشرفت اخیر دولت عراق در جذب شرکتهای بزرگ انرژی آمریکایی و بینالمللی را به خطر میاندازد. تهدیدات مقاومت اسلامی عراق علیه آمریکاییها، هشدار شدیدتری را از سوی وزارت امور خارجه برای ترک کشور توسط آمریکاییها برانگیخت و شرکتهای نفتی بینالمللی تا حد زیادی کارکنان خارجی خود را تخلیه کردهاند.
وظیفه پیش روی دولت عراق خطرناک است. مقابله با شبهنظامیان شبیه مقابله با سازمانی مانند مافیای سیسیل است - گروههایی چنان خشن و با نفوذ عمیق در لایههای مختلف جامعه که سرویسهای امنیتی مشروع عراق، قوه قضائیه و حتی رهبران ارشد آن نگران جان خود هستند. بیانیهای در ۳ مارس توسط یک گروه وابسته به کتائب حزبالله که در X منتشر شد، آشکارا دولت عراق را تهدید کرد و هشدار داد که هرگونه اقدامی علیه جنگجویان شبهنظامی با زور مواجه خواهد شد. تلاشهای قبلی برای برداشتن گامهای هرچند کوچک برای مهار شبهنظامیان با خشونت مواجه شده و حتی توسط سایر بخشهای دولت عراق تضعیف شده است. به عنوان مثال، در نوامبر ۲۰۲۱، شبهنظامیان با حمله به محل اقامت مصطفی کاظمی، نخستوزیر سابق، در منطقه سبز با پهپاد، تلاش کردند او را ترور کنند، نمایشی از اینکه چگونه این گروهها میتوانند قدرتمندترین افراد عراق را بدون اینکه هرگز پاسخگو باشند، تهدید کنند.
با این حال، چاره دیگری وجود ندارد. عراق نمیتواند به این شکل ادامه دهد، پهپادها و موشکها کشور را تهدید میکنند؛ شبهنظامیان رهبران سیاسی، فعالان و روزنامهنگاران را ترور و ربوده میکنند؛ و بخشهایی از کشور را که حتی نیروهای امنیتی مشروع از ورود به آنها خودداری میکنند، در بر میگیرد. عراق باید برای بازگرداندن ثبات و تثبیت مجدد حاکمیت خود، با شبهنظامیان مقابله کند و اسب تروای ایران را که همچنان به ایران اجازه میدهد از عراق به عنوان ابزاری برای درگیری خود با ایالات متحده استفاده کند، از بین ببرد. از نظر نخبگان سیاسی شیعه عراق، شبهنظامیان کل پروژه سیاسی شیعه را تهدید میکنند و این ایده را تقویت میکنند که شیعیان عراق، به جای اینکه مدافع منافع ملی عراق باشند، پیشگام ایران هستند. حذف این شبهنظامیان فقط برای حفاظت از منافع امنیت ملی ایالات متحده نیست، بلکه برای حفاظت از منافع امنیت ملی عراق است. زمان آن رسیده است که عراق کنترل کشور و آینده خود را پس بگیرد.