فرار مغزها در ایران با سرعتی نگران‌کننده

مرکز رصد و ارزیابی دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی :رصدگر

تعداد دانشجویان ایرانی در خارج از کشور در سال ۲۰۲۴ به بالاترین حد خود رسید که نشان‌دهنده موج بی‌سابقه‌ای از مهاجرت است که به طور پیوسته سرمایه انسانی کشور را کاهش می‌دهد. این مهاجرت، چالشی حیاتی را برای ایران برجسته می‌کند: از دست دادن نخبگان آموزشی و متخصصان ماهر در زمانی که توسعه به حفظ و پرورش استعدادها وابسته است. این خروج‌ها نشانه‌ای از مسائل عمیق‌تر و سیستماتیکی است که کشور را گرفتار کرده است. دلایل ریشه‌ای این روند به همان اندازه که پیچیده هستند، به هم مرتبط نیز هستند. مشکلات اقتصادی، که با سال‌ها تحریم تشدید شده است، چشم‌انداز مالی تیره و تار ایجاد کرده است. تورم بالا، کاهش ارزش پول ملی و کاهش چشم‌انداز شغلی، جوانان ایرانی را نسبت به آینده خود ناامید کرده است. این امر با سرخوردگی‌های اجتماعی و بی‌ثباتی سیاسی، از جمله تهدید مداوم درگیری منطقه‌ای، تشدید می‌شود. این عوامل در کنار هم، نه تنها دانشجویان، بلکه کارگران، کارآفرینان و پناهجویان را نیز به دنبال فرصت‌های شغلی در خارج از کشور سوق داده است. فقدان داده‌های قابل اعتماد در مورد مهاجرت، مشکل را پیچیده‌تر می‌کند. بدون یک نهاد نظارتی متمرکز برای ردیابی این روندها، دولت با شواهد روایی و گزارش‌های پراکنده دست و پنجه نرم می‌کند. با این وجود، ارقام نگران‌کننده‌ای منتشر شده است. مسعود پزشکیان، رئیس جمهور، اخیراً ادعا کرد که تا ۸۰ درصد دانشجویان به مهاجرت فکر می‌کنند، در حالی که وزیر علوم او خاطرنشان کرد که ۲۵ درصد از اساتید دانشگاه در چند سال گذشته کشور را ترک کرده‌اند. فارغ التحصیلان دانشگاه و متخصصان ماهر، ستون فقرات نوآوری و بهره‌وری یک کشور را تشکیل می‌دهند. با این حال، استعداد ایران با سرعت نگران‌کننده‌ای در حال تخلیه است. تعداد ایرانیانی که در خارج از کشور تحصیل می‌کنند در چهار سال گذشته - که در سال ۲۰۲۴ به ۱۱۰۰۰۰ نفر می‌رسد - بیشتر از…