عدالت انتقالی در سوریه

رصدخونه اندیشکده ها :رصدگر

بیش از یک سال پیش، چشم‌انداز اجرای عدالت برای نقض حقوق بشر توسط بشار اسد در سوریه محدود بود. روندی که از طریق محاکمات صلاحیت جهانی در اروپا سنجیده می‌شد، محاکماتی که بیش از دو هزار مایل دورتر از سوریه اتفاق می‌افتادند و تقریباً منحصراً بر عاملان سطح پایین و میانی تمرکز داشتند. نهادهای سازمان ملل به صدور بیانیه و گزارش، مستندسازی نقض‌ها، و حمایت از پرونده‌های صلاحیت جهانی بدون دسترسی به سوریه ادامه دادند. جامعه مدنی سوریه سال‌ها با تلاش‌های فراوان برای عدالت انتقالی آماده شد و همچنین مستندسازی و راه‌هایی برای تضمین خلاقانه پاسخگویی. اما چشم‌انداز عدالت در سوریه در ۸ دسامبر ۲۰۲۴ یک شبه‌تغییر کرد. اسد از کاخ ریاست‌جمهوری و سپس از سوریه گریخت و با پیشروی نیروهای مخالف به سمت دمشق، به روسیه پرواز کرد، که در طول مسیر صدها زندانی سیاسی از زندان صیدنایا و سایر مراکز بدنام بازداشت را آزاد کردند. در طول دوازده ماه گذشته، تحولات قابل توجهی در فضای عدالت و پاسخگویی سوریه رخ داده است. اما پیشرفت محافظه‌کارانه بوده است، که احتمالاً به دلیل ترکیبی از عوامل است. یکی از این عوامل، ماهیت طاقت‌فرسای وظیفه تضمین عدالت برای نقض‌های بی‌شماری ناشی از بیش از یک دهه جنگ وحشیانه است. عامل دیگر، نیاز دولت انتقالی سوریه به ساختن از صفر و تصمیم آن به متمرکز کردن قدرت در حلقه داخلی حاکم به قیمت مشارکت جامعه مدنی است. یک عامل اضافی نیز، ترجیح بسیاری از دولت‌های خارجی به مشاهده تحولات در دمشق قبل از تعیین سطح و شیوه‌های تعامل آنها است. به منظور پیشبرد چشم‌انداز عدالت برای سوری‌ها پس از بیش از یک دهه جنگ، سال دوم سوریه پسا-اسد نیازمند اصلاحات ساختاری، رهبری قربانی‌محور و تقویت بین‌المللی است تا از به هدر رفتن این فرصت جلوگیری شود. تحولات عدالت در سوریه از زمان سقوط اسد سوریه شروع به ساختن معماری ملی عدالت انتقالی…