خوانشی جدید از انقلاب ایران

مرکز رصد و ارزیابی دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی :رصدگر

انقلاب اسلامی در ایران، سقوط پادشاهی متحدِ آمریکا و جایگزینی آن با یک حکومت اسلامی، آغازگر مرحله‌ای نوین از درگیری‌های تقریباً مداوم ایالات متحده در خاورمیانه بود. اکنون با گذشت نزدیک به ۵۰ سال، ما شاهد چندین جنگ، یک اشغال نظامی طولانی‌مدت در خاورمیانه و اخیراً اولین اقدام نظامی گسترده ایالات متحده علیه خودِ ایران بوده‌ایم. کتاب «شاهِ شاهان»، اثر پرکشش و جدید اسکات اندرسون، وقایع سال‌های ۱۹۷۸-۷۹ (۱۳۵۷) را دوباره در کانون توجه قرار می‌دهد. این کتاب بر تغییرات در سیاست‌گذاری‌های ایالات متحده و ماهیت آشفته و غیرقابل پیش‌بینی تغییرات سیاسی تأکید می‌کند؛ موضوعاتی که در برهه فعلی که سیاست‌های مربوط به ایران به بن‌بست خورده و تحولات داخلی ایران از پیش‌بینی‌ناپذیری بیشتری برخوردار شده؛ بسیار طنین‌انداز است. مطالعه انقلاب ایران، بسیار هیجان‌انگیز است و اندرسون نیز به جنبه‌های مهیج و عامه‌پسند روایت می‌پردازد. بخش زیادی از آن برای هر کسی که حتی دانش یا خاطره‌ای گذرا از آن وقایع داشته باشد، آشناست: کشوری که به سرعت در مسیر مدرنیته بود ولی مردمی که به سوی رادیکالیسم می‌روند، و شاهی غایب و مردد که به شدت به ایالات متحده‌ای بی‌تفاوت تکیه کرده است. غفلت و کوته‌بینی سیاست‌مداران در واشنگتن و تهران را هم که به این ترکیب اضافه کنید، دستورالعمل یک انقلاب آماده می‌شود؛ انقلابی که به درگیری‌های خیابانی دراماتیک و بازگشت پیروزمندانه یک روحانی تبعیدی ختم می‌شود که تنها در عرض چند ماه، از گمنامی به قدرت مطلق می‌رسد. اندرسون به این داستان آشنا، با استفاده از منابع و مصاحبه‌های تازه با برخی از شرکت‌کنندگان، به ویژه فرح پهلوی، همسر شاه مخلوع، رنگ و بوی جدیدی بخشیده است. آنچه در روایت اندرسون اهمیت ویژه‌ای دارد، نظرات مقامات مطلع و عالی‌رتبه آمریکایی است که فروپاشی قریب‌الوقوع شاه را حس کرده بودند و بیهوده تلاش می‌کردند دولت غافل جیمی کارتر را وادار به اقدام کنند. در میان فهرست کسانی که…