اثر سیاست‌های محدودکننده بر مهاجرت نخبگان در ایران

مرکز رصد و ارزیابی دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی :رصدگر

جامعه آکادمیک ایران با یک مهاجرت بی‌سابقه و نگران‌کننده روبرو است. حسین سیمایی صراف، وزیر علوم، تحقیقات و فناوری کشور، اخیراً فاش کرد که ۲۵ درصد از اعضای هیئت علمی دانشگاه‌ها در سال‌های اخیر از سمت خود کناره‌گیری کرده‌اند. مقامات بعداً توضیح دادند که این رقم شامل تمام اساتیدی می‌شود که در این دوره زمانی از این بخش خارج شده‌اند، نه لزوماً همه کسانی که مهاجرت کرده‌اند. با این وجود، مهاجرت همچنان عامل اصلی است. به عنوان مثال، رئیس دانشگاه تربیت مدرس ایران اظهار داشته است که این دانشگاه به صورت هفتگی درخواست‌هایی برای مرخصی بدون حقوق از اساتیدی دریافت می‌کند که به دنبال کار در خارج از کشور هستند - که بسیاری از آنها هرگز باز نمی‌گردند. فرار مغزها محدود به دانشگاهیان نیز نیست. فارغ‌التحصیلان دانشگاه‌های دولتی ایران موظفند در ازای تحصیل رایگان، تا سه برابر مدت تحصیل خود، خدمات عمومی ارائه دهند، که معمولاً در مناطق محروم یا مؤسسات دولتی مرتبط با رشته تحصیلی‌شان است. با این حال، بر اساس گزارش رصدخانه مهاجرت ایران، بیش از ۳۵۰,۰۰۰ فارغ‌التحصیل در یک دوره شش ساله اخیر، برای رفع تعهدات خدمتی خود - که پیش‌نیاز تحصیل در خارج از کشور است - درخواست داده‌اند. همین نظرسنجی نشان می‌دهد که بین ۶۰ تا ۷۰ درصد از دانشجویان چهار دانشگاه برتر ایران تمایل به مهاجرت دارند. بدون شک، این مهاجرت عمدتاً ناشی از دستمزدهای ناچیز است. بسیاری از فارغ‌التحصیلان در ایران با چشم‌اندازهای شغلی ناامیدکننده و حقوق پایین روبرو هستند. به عنوان مثال، در مورد دانشگاهیان، اساتید در کشورهای همسایه بین ۴,۰۰۰ تا ۷,۰۰۰ دلار (۳,۱۰۰ تا ۵,۵۰۰ پوند) در ماه درآمد دارند، در حالی که اساتید تمام‌وقت ایرانی، علیرغم سال‌ها تجربه، تقریباً ۱,۰۰۰ دلار درآمد دارند. با این حال، عوامل اقتصادی تمام داستان را بازگو نمی‌کنند. سرکوب سیاسی به همان اندازه به یک عامل مهم در این مهاجرت تبدیل شده است. به…